 |
|
|
|
İLK YERLEŞİM:13.YY KASABA OLUŞU:1972
HAZIRLAYAN :YASİN ERTÜRK SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ
FOTOĞRAFLAR: HÜSEYİN BİLİK, HÜSEYİN AYHAN, BAYRAM KOCATÜRK
GENEL BİLGİLER
Kasaba Başdere ismini 1972 yılında kasaba olmasıyla almıştır. Daha önceki ismi Başköydür. Nevşehir ili Ürgüp ilçesine bağlı olup ile uzaklığı 39 km, ilçeye uzaklığı 19 km dir. Kasaba dört mahalleden oluşmaktadır. Bu mahalleler; Yeni Mahalle,Orta Mahalle,Sultanım Mahallesi ve Eyüplü Mahallesidir. Kasabadaki hane sayısı 750 dir. Konumu bakımından kasaba yol boyu yerleşmesidir. Kasabanın ilk yerleşmesi ise yamaç yerleşmesidir. Kasaba zamanla Ürgüp-Kayseri yolu etrafında gelişmeye başlamıştır.
KASABANIN TARİHİ
Kasabada Türkler öncesi yerleşme Asurlara kadar uzanmaktadır(derecik mevkinde bulunan kalıntılar).Kasabada Sultanımönü civarında Romalılara Ait yerleşmelere rastlanır. Eskibaşköy ,Hodul dağı ve derecik mevkinde Rumlardan kalma yerleşme ve kilise Kalıntıları vardır.
Yöremiz 1071 Malazgirt savaşına kadar Bizans hakimiyetindedir.1071den sonra Alparslanın komutanlarından Emir Afşin Bey tarafından yöre fethedilmiştir.
Selçuklulardan sonra bölgeye sırasıyla Danişmentliler,Mengücekoğulları,Eratnalılar,Karamanoğulları,Dulkadiroğulları hakim olmuştur.1518 yılında Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı hakimiyetine girmiştir.
İlk yerleşme tarihi hakkında kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, Şeyh Turhasan Veli Tekkesi ve Selçukluların Orta asyadan gelen Türkleri Anadoluya yerleştirme politikasına dikkat edecek olursak ilk yerleşme tarihi 1300 lü yıllara dayanmaktadır.Kasaba halkının horasanda geldiği anlatılır.Ayrıca Kasabanın doğusundaki Sultanınım önü mevkiinde Anadolu Selçuklu döneminde büyük bir yerleşmeye rastlarız.Yerleşmenin sultan ALAETTİN KEYKUBAT eşi tarafından kurulduğu anlatılır.Bu yerleşme toprak kayması sonucunda kaybolmuştur.Caminin taşları toprak altından çıkarılıp sultanım mahallesindeki caminin yapımında kullanılmıştır.
Kasabanın günümüzdeki nüfusu ise yaklaşık 300 yıl önce doğudaki Sultanımönü,güneydeki çokmar mevkii,Niğde,İncesu,Ürgüp çevresinden gelip yerleşmişlerdir.Kasaba 17.yy da derbent savunması amacıyla küçük köylerin birleştirilmesi sonucu kurulmuştur.Kasabamız 1972 yılında Kayseri ilinden ayrılıp Nevşehir iline bağlanmıştır (Kayseri ilinden ayrılmasına sebeb olan olaylar sevgili ağabeyimiz Ali Uluçay tarafından film haline getirilmiştir. Kasabamızla ilgili çektiği filmlerden ve topladığı fotoğraflardan dolayı sayın Ali Uluçay a kasabamız adına teşekkür ediyoruz.)
KASABANIN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ
Kasabanın yüzölçümü 50.650.000 metrekaredir.Kasabanın doğusunda İncesu ilçesi,Batısında Akçaören köyü,Güneyinde Kesteliç köyü,Kuzeyinde Akköy ve Demirtaş köyleri vardır. Kasaba yüksekliği 1535m olan bir plato üzerinde kurulmuştur.Nevşehir ilinin en yüksek dağı olan Hodul dağı(1937 m) kasabanın güney batısındadır.
1-İKLİM ÖZELLİKLERİ
Kasabanın iklimi yazları kurak ve sıcak,kışları soğuk ve karyağışlı karasal iklimdir.Kar örtüsü kalıcıdır,kar fırtınaları görülür.Yağmur en çok ilkbahar aylarında düşer.Mayıs ve haziran aylarında kırkikindi yağışları görülür.Bölgede hakim rüzgar yönü kuzeydir.Kuzeyden Karayel ve Poyraz rüzgarları Güneyden Lodos ve samyelirüzgarları eser.Kasaba plato üzerinde kurulduğu için her mevsim rüzgarlıdır.
2- HİDROĞRAFİK ÖZELLİKLERİ
Kasaba yerüstü su kaynakları bakımından fakirdir.Vadiler boyunca akan küçük dereler vardır.Bu derelerin en büyüğü kasabanı batısında bulunan ve damsa Çayına karışan deredir.Bu dereden oluşturduğu vadideki sebze ve meyve bahçelerinin sulanmasında faydalanılır.Kasaba yer altı su kaynakları bakımından oldukça zengindir.Sultanımönü ve boğaz mevkiinde 7-8 m. Derinlikte çok sayıda küçük kuyu vardır.Kasaba ve çevresinde çok sayıda pınar vardır.En önemli yer altı suyu kaynakları ise Develi ovasının bir parçası olan Yavaş mevkii ve Boğaz mevkiindedir.D.S.İ ve özel mülkiyete ait çok sayıda kuyu vardır.Çıkarılan su patates tarımında kullanılmaktadır.
3-TOPRAK ÖZELLİKLERİ
Erciyes volkanik dağı yakınındaki yavaş mevkiinde volkanik kumlar,dağlık alanlarda kireçli,kahverengi ve siyah topraklar görülür.
4-BİTKİ ÖRTÜSÜ
Kasaba arazisinin büyük bölümü bozkırlarla kaplıdır(İnsanların doğayı olumsuz yönde işlemesiyle oluşmuşan tropojenstepler). Kasabada Tekke dağı,Topuz dağı ve Hodul dağı yamaçlarında bozulmuş ormanlara( Meşe,ardıç,çam,çalı türleri) rastlanır.
KASABANIN BEŞERİ ÖZELLİKLERİ
1-NÜFUS
1990 sayımlarında 2292 olan nüfus 1997 de 2148, 2000 sayımında 1970 dır.1998 yılı verilerine göre yıllık doğum oranı binde 3,5 ile Türkiyeortalamasının altındadır.Ölüm oranı binde 7 ile Türkiye ortalamasına yakındır.Okur yazar oranı yüzde 95 ileTürkiye ortalamasının üstündedir.Halkın eğitime olan ilgisi giderek artmaktadır.Kasabada Türkiye genelinde olduğu gibi göç sorunu yaşanmaktadır.Göçün başlıca nenenleri;işsizlik,arazilerin miras yoluyla parçalanması ve eğitimdir.Göç verilen yerleri İncelediğimizde Türkiyenin çoğu ilinde bir Başdereliye rastlayabiliriz.Yurtdışında Almanya,Fransa,Hollanda,İspanya,Avustralya ve Kanada da yaşayan çok sayıda Başdereli vardır
2-YERLEŞİM ÖZELLİKLERİ
Kasaba yerleşim tipi olarak yol boyu yerleşmesidir,evler topludur. Toplam 750 hanedir. Evler genelde ,salon,2 oda,mutfak,banyo,kiler ve tuvaletten (genelde dışarıda) oluşmaktadır. Ev eklentileri ise depo(ambar),tandırevi,ahır,kümes,,samanlık, ve garajdan müteşekkildir.
2.B- KONUTLARIN STRÜKTÜREL(YAPISAL) ÖZELLİKLERİ
Konutların tamamına yakını taştan yapılmıştır.Yapı malzemesi çevredeki tüflü arazilerden sağlanmaktadır.Dış duvar kalınlığı 60-70cm ,iç duvar kalınlığı20-30 dir.7-8 adet pencere bulunur iklim şartlarından dolayı boyutları 0,5-1 m dir.
Binalarda örtü gereci olarak son yıllarda beton kullanılmaktadır.Eski evlerde ise bölgeye has taştan kemerlerin üzeri toprakla örtülmektedir. Evlerin büyük kısmı çatılıdır,çok yöne eğimli ve kiremitli çatılar çoğunluktadır.Konutların kuzeye bakan kısımlarında pencere ve kapı bulunmaz.Konutların tamamında elektrik ve su bulunmaktadır.
3-EKONOMİK ÖZELLİKLER
3.A-TARIM
Kasabanın toplam alanı 50650 dekardır.Toplam arazinin % 40 ı tarıma elverişlidir.Bu rakam Türkiye ortalamasının üstündedir. Dağlık alanlar ve yüksek platolar mera ve çayır alanı olarak değerlendirilmekte olup toplam arazinin % 42,5 ini oluşturur.Cılız ve seyrek step türleriyle kaplı olup ikinci dereceden mera alanlarıdır.Arazinin %15 bozulmuş ormanlarla kaplıdır.Tarım dışı alanlar ise %2,5 olup genelde taşlı ve tüflü alanlardır.
KASABASINDAKİ ARAZİ KULLANIMI
Ekili dikili alanların %20 sinde sulu tarım %80inde kuru tarım yapılmaktadır.Ekilen tarım ürünleri incelendiğinde tahıl tarımı %35 ile 1. sıradadır.2. sırada % 30 ile sebze ve meyve üretimi gelmekte olup patates enfazla yetiştirilen üründür.3.sırada %19 ile baklagiller gelir en fazla yetiştirilen ürün nohuttur.4.sırada ise diğer ürünler %16 gelir.
3.B-HAYVACILIK
Hayvancılıkta koyun yetiştiriliciği ön plana çıkmaktadır.Genellikle akkaraman yerli ırkı beslenmekte olup,Süt ve yapağı verimi düşüktür. Kasabada yetiştirilen sığırların tamamı melez ırktır.1980 yılında kasabamıza açılan boğa barınağı sayesinde yerli ırklar melezleştirilmiş et ve süt verimi artmıştır.Tarımsal alanda makineleşme sonucu kasabadaki yük ve çeki hayvanlarının sayısı azalmıştır.Kümes hayvancılığı hemen her evde yapılmakla birlikte ticari değildir ve hayvan sayısı azdır. Kasabada hayvancılık yapmak amacıyla kurulmuş Acıloluk mezrası vardır.15 haneden oluşmuş Acıoluk mezrasında özellikle küçükbaş hayvancılık yapılmaktadır.
ARICILIK: Kullanılan kovanların tamamı modern fenni kovanlardır.Kasabada arıcılıkla uğraşan aile sayısı azdır,nedeni kış aylarının soğuk geçmesidir.
3.C-KASABADA EV TİPİ VE ATÖYE TİPİ SANAYİ Kasabada Bünyan tipi halı dokumacılığı önemli bir faaliyet olmasına rağmen fiyat azlığı nedeniyle yapılmamaktadır. Kasabamızda 2 adet kereste atölyesi,2 adet mobilya atölyesi 1 adet demirci atölyesi ve 1 adet leblebi üretim atölyesi bulunmaktadır.
3.E-ULAŞIM ,HABERLEŞME
Kasaba Ürgüp-Kayseri yolu üzerinde kurulduğu için çevre il ve ilçelerle bağlantı kolaydır.Belediyenin Ürgüp ilçesine günlük seferleri vardır,ayrıca özel şirketlerinKayseriye günlük seferleribulunmaktadır.Ulaşım açısından enönemli sorun dar ve virajlı yollar ve ağır kış koşullarıdır.Kasabada hemen her evde telofon bulunmaktadır.PTT binasının kapalı olması haberleşme açısından önemli bir sorundur.
TURİZM
Tarihi eser yönünden oldukça zengin olan kasabanın turizm potansiyeli yeterince tanıtılamamıştır.Höyük dağı yamaçlarında ve derecik mevkiinde Rumlardan kalma ören yerleri vardır.Kat kat oyulmuş bu ören yerleri yeterince korunamamıştır.Kasabanın batısındaki eski köy yerleşmesindeki evler ve Kaya cami bulunur. Kayalar içerisine oyularak yapılmış görmeye değer yerlerdir.Kasabanın doğusundaki Tekke dağı üzerinde bulunan Şeyh Turhasan Veli Hazretlerini türbesi ve tekkesi13.YY da yapılmış olup Anadolu Türk tarihi ve kasabamız için önemi büyüktür
KAYNAKÇA DOĞANAY H.1993.COĞRAFYA DA METODOLOJİ GARİPAĞAOĞLU N.ULAŞ HAVZASININ COĞRAFİ ETÜDÜ NEVŞEHİR VE KAYSERİ İL YILLIKLARI MUSTAFA KAÇAR ZİRAAT MÜHENDİSİ ŞEYH TURHASAN DERNEĞİ YEŞİL BAŞDERE DERNEĞİ KASABAMIZ HALKI ÜRGÜPLÜLER DERNEĞİ BAŞKANI YAVUZ AYHAN
KASABAMIZIN TARİHİNİ HAZIRLAYAN YASİN ERTÜRK'E TEŞEKKÜR EDERİZ.
|
|
|
|
|
|